خبر جدایی والدین برای فرزندان شوک و بحران روحی شدیدی به همراه دارد و سلامت روان کودک پس از طلاق به یکی از مهمترین دغدغههای خانواده تبدیل میشود. اگر والدین آمادگی ذهنی کافی نداشته باشند، در شرایطی که خود با بحران روبهرو هستند، نمیتوانند واکنش درستی به احساسات فرزندشان پس از شنیدن خبر جدایی نشان دهند. بنابراین پیش از تصمیم به طلاق، لازم است والدین دربارۀ پیامدهای آن و سرنوشت فرزندان مطالعه کنند تا آگاهی کافی به دست آورند.
گاهی اگر والدین به آسیبهای احتمالی آگاه شوند، شاید در تصمیم خود برای جدایی تجدیدنظر کنند. این به معنای پذیرش زندگی سرد و بدون صمیمیت نیست، بلکه هدف آن است که والدین بیندیشند مشکل اصلی، رفتار نامناسب همسر است یا ناتوانی خودشان در واکنش صحیح و منطقی به آن رفتار. در بسیاری از موارد پاسخ صبورانه و همدلانه میتواند از شدت تنشها بکاهد و مانع از فروپاشی خانواده شود. در این صورت فرزندان از حضور همزمان پدر و مادر در کنار خود بهرهمند میشوند.
سلامت روان کودک پس از طلاق و تأثیرات اولیه
جدایی غالبا با تنش، اضطراب و غم همراه است و زندگی کودک و نوجوان را دگرگون میکند. در بسیاری از خانوادهها، تنشها حتی پیش از جدایی آغاز میشود و گاهی ادامۀ آن چنان آسیبزا میشود که حتی جدایی شرایط آرامتری برای کودک ایجاد میکند. با این حال، طلاق میتواند آثار عمیق و منفی بر رشد روانی، اجتماعی و تحصیلی کودک داشته باشد. فرزندان طلاق اغلب احساس ناامنی، سردرگمی، خشم و غم میکنند. این احساسات ممکن است منجر به افت تحصیلی، بروز مشکلات رفتاری، اضطراب یا افسردگی شوند؛ بهویژه اگر شاهد مشاجرههای طولانی والدین بوده باشند.
نقش حمایتی والدین پس از طلاق
برای کاهش آسیبها، نقش حمایتی والدین بسیار تعیینکننده است. ضروری است والدین پس از جدایی همچنان ارتباط عاطفی خود را با کودک حفظ کنند، او را از درگیریها دور نگه دارند و محیطی باثبات برایش فراهم سازند. هر چه فرایند جدایی سریعتر و دوستانهتر پیش برود، آسیب کمتری متوجه کودک خواهد شد.
ارتباط با هر دو والد باید همچنان ادامه یابد و شرایط زندگی در خانۀ پدر و مادر تا حد ممکن مشابه باشد، زیرا توافق و هماهنگی دربارۀ قوانین و برنامههای زندگی فرزند مانع از آن میشود که کودک از تفاوتها سوءاستفاده کند. همچنین والدین باید از بدگویی نسبت به یکدیگر خودداری کنند، چرا که تخریب شخصیت پدر یا مادر اعتماد و عزتنفس کودک را به شدت خدشهدار میکند.
انواع آسیبهای احتمالی در کودک و نوجوان
شدت و نوع آسیبها به کیفیت روابط والدین و نحوۀ مدیریت شرایط بستگی دارد. در وضعیتی که ارتباط صمیمانۀ والدین با کودک حفظ نشود یا جدایی همراه با نزاع و بدگویی باشد، مشکلات زیر ممکن است بروز کند:
اگر والد نیز دچار افسردگی پس از طلاق شود، کودک بیش از پیش آسیب خواهد دید زیرا احساس میکند هر دو والد خود را همزمان از دست داده است.
تجربۀ فرزند در مدرسه و اجتماع
پس از طلاق بسیاری از کودکان احساس بیپناهی و طردشدگی میکنند و گاهی خود را مقصر جدایی میدانند. این موضوع سبب میشود از همسالان فاصله بگیرند، احساس سرافکندگی داشته باشند و در محیط مدرسه آسیب ببینند. کلیشههای کتابهای درسی یا نگاههای ناآگاهانۀ معلمان و دانشآموزان دیگر نیز میتواند این فشار روانی را افزایش دهند. بنابراین والدین باید پیش و پس از طلاق با مسئولان مدرسه در ارتباط باشند تا شرایط فرزندشان درک شود و از افت تحصیلی یا بروز ناهنجاریها جلوگیری شود.
راهکارهای کاهش آسیب و حمایت روانی
برای حفظ سلامت روان کودک پس از طلاق، توجه به نیازهای عاطفی او ضروری است. کودک باید مطمئن شود همچنان دوستداشتنی و ارزشمند است. والدین باید به او اطمینان دهند که تنها نیست و در ساختن زندگی جدید نقش دارد. البته توجه بیش از حد نیز آسیبزاست، چرا که وابستگی و ناتوانی در مسئولیتپذیری ایجاد میکند.
گفتوگو و محبت بهترین راه کاهش ترس کودک در برابر از دست دادن والد دیگر است. همچنین توضیح صادقانه و ساده دربارۀ علت طلاق (در حد درک کودک) میتواند حس گناه یا مقصر دانستن خود را در او کاهش دهد. داستانها و کتابهای مناسب نیز ابزار مؤثری برای همدلی، تسکین و پذیرش شرایط هستند. برای این کار میتوانید از کتابهای مرتبط با این موضوع که در همین سایت معرفی میشوند استفاده کنید.
نقش مشاوره و آموزش
استفاده از مشاورۀ خانوادگی از همان آغاز فرایند جدایی توصیه میشود. والدین باید پیش از طلاق دربارۀ وضعیت فرزندان به توافق برسند و شرایطی فراهم کنند که تغییرات زندگی به حداقل برسد. از جمله:
جمعبندی
طلاق شرایطی دشوار برای والدین و کودک یا نوجوان است و نکتۀ مهم این که سلامت روان کودک پس از طلاق در گرو نحوۀ مدیریت این بحران خواهد بود. گفتوگو، احترام، محبت و ثبات محیط زندگی نقش اساسی در کاهش آسیبها دارد. والدین باید با آگاهی و حمایت، این دورۀ سخت را برای فرزندان تا حد ممکن قابلتحمل سازند و به آنها کمک کنند تا با شرایط جدید سازگار شوند.
نمونهای از داستانهای مرتبط
در ادامه، چند داستان مرتبط با سلامت روان کودک پس از طلاق والدین برای کودکان آورده شده است. با انتخاب هر عنوان از کتابها، میتوانید به خلاصۀ داستان، بحث و گفتوگوهایی دربارۀ چگونگی استفاده از داستان و پرسشهایی دربارۀ محتوای آن دسترسی داشته باشید.
لنا روی شیروانی
مجموعه داستان «آمبر براون»
درج دیدگاه